Mercurius

Mercurius

 

Dichtbij de Zon volgt een kleine planeet zijn baan. Op gezette tijden, bij zonsopkomst of zonsondergang, krijgen we hem te zien. Het is Mercurius die in vroeger tijd voor een god wordt aangezien.

Mercurius speelt een belangrijke rol in het religieuze leven van vele oude beschavingen. Hoewel Mercurius waarschijnlijk wordt gezien door de prehistorische mens, is de eerste geregistreerde waarneming van Timocharis in 265 v.Chr. De vroege Grieken geloven dat Mercurius in het Oosten en Mercurius in het Westen twee afzonderlijke objecten zijn die zij Hermes (Avondster) en Apollo (Morgenster) noemen. Als later de Grieken snappen dat Mercurius maar een object is, noemen ze hem Hermes, de boodschapper van de goden en de god van schemering en dageraad die de opkomst van Zeus aankondigt. De oude Egyptenaren zijn de eersten die ontdekken dat Mercurius (ze noemen hem Sabko) om de Zon cirkelt. Bij de Teutoonse volkeren staat Mercurius bekend als Wodan, en onze woensdag is afgeleid van de oorspronkelijke Wodan's Dag.

Het zijn de Romeinen geweest die Mercurius zijn naam geven. Ze nemen Mercurius over van de Grieken, die daar andere functies bekleedde. Bij de Romeinen is Mercurius in het begin de boodschapper-god en wordt later en passant ook maar even de god van de kleinhandel. Prachtig vind ik het beeld boven de ingang van een station in New York en ook het plaatje aan de gevel van het Rockefeller Center. De vleugels aan de voeten heeft hij om sneller te kunnen vliegen van de ene God naar de andere en misschien ook wel om de hitte een beetje te kunnen wegwapperen.

 

Mercurius afbeelding 2

 

In de loop van de geschiedenis verdwijnt langzamerhand de religieuze interpretatie en ontstaat de wetenschappelijke belangstelling voor het hemelverschijnsel. Tot de komst van de telescoop kunnen astronomen niet veel meer dan de aanwezigheid aan de ochtend- of avondhemel registreren en de regelmatigheid ervan aantonen.

 

De Italiaanse astronoom Zupas neemt als eerste de fasen van Mercurius

waar in 1639. Ze worden later onafhankelijk geobserveerd door Hevelius in 1644. De overgang van de Zon door Mercurius, eerst voorspeld door Kepler in 1630, wordt waargenomen door Gassendi. De eerste geregistreerde observaties van oppervlakkenmerken zijn gedaan door Schroter en Harding in 1800. In hetzelfde jaar meet Schroter foutief een rotatieperiode van 24 uur met een rotatie-as die een hoek maakt van 70° met het baanvlak. Een andere verkeerde rotatieperiode van 88 dagen door Schiaparelli wordt 80 jaar later pas gecorrigeerd met de komst van recente radarwaarnemingen, die op hun beurt zijn bevestigd door metingen van Mariner 10.

 

De verovering

 

Tot het tijdperk van de ruimtevaart is er weinig over hem bekend. In mijn astronomie-boek uit de jaren zestig van de vorige eeuw staat dat Mercurius altijd met dezelfde kant naar de Zon staat. Dat is fout en die fout is ontstaan omdat het moeilijk is Mercurius voldoende scherp waar te nemen door een telescoop.

Een aantal eigenschappen van Mercurius zijn vanaf Aarde goed waar te nemen. Zo weet men in mijn astronomieboek al te melden dat Mercurius de snelle Henkie onder de planeten is: hij vliegt met een snelheid van meer dan 150 000 km per uur. Eén keer knipperen met je ogen en Mercurius is ruim 40 km verder! Dat de afstand tot de Zon ruim 58 miljoen km is en de diameter ruim 4800 km hebben we kunnen berekenen met de methode van Halley. Dat een jaar 88 dagen duurt is niet moeilijk vast te stellen en op grond van de grootte en de baan kan een schatting van de massa worden gemaakt. Daar moet de geïnteresseerde lezer het zo ongeveer mee doen.

Maar dan leert de mens in de jaren zestig te vliegen in de ruimte en Mariner 10 gaat op weg naar Mercurius om licht in onze kennisduisternis te laten schijnen.

 

De gegevens die Mariner 10 naar de Aarde weet te zenden zijn zo overvloedig en zo boven verwachting dat er in 1978 een heuse Atlas van Mercurius kan verschijnen, opgesteld door het Office of Space Sciences van de NASA, de National Aeronautics and Space Administration

 

Het is schitterend om te lezen hoe onze wetenschappelijke kennis in enkele jaren tijd kan verveelvoudigen ....

 

Hier volgen enkele pagina’s met een verslag van deze gedenkwaardige missie.

 

 

Mariner 10 wordt gelanceerd op 3 november 1973, om 00h45 Eastern Standard Time (06h45 Nederlandse tijd) vanaf Cape Canaveral, Florida, met behulp van een Atlas – Centaur lanceringsraket. Mariner 10 volgt eerst een baan richting Venus. Het ruimtevaartuig krijgt zwaartekracht assistentie van Venus op 5 februari 1974 en komt aan bij Mercurius op 29 maart 1974, 146 dagen na de lancering (zie afbeelding).

De verkenning van Mercurius is het hoofddoel van de missie. Mariner 10 is speciaal uitgerust met instrumenten om research te doen naar de eigenschappen van Mercurius. Men is er in het bijzonder nieuwsgierig naar hoe het oppervlak van Mercurius er uitziet. Maar men wil ook weten of er een atmosfeer is en zo ja, wat de bestanddelen ervan zijn. Hoe is de interactie van de planeet met de zonnewind en wat is nou precies zijn massa en straal? Omdat kennis over de zonnewind kan bijdragen aan over onze kennis omtrent andere eigenschappen van de planeet, wordt aan de studie naar de interactie tussen Mercurius en de zonnewind een hoge wetenschappelijke prioriteit gegeven. Daarom is er een darkside passage op 705 km hoogte opgenomen in het programma.

 

Met een richtpunt aan de donkere kant van de planeet wordt het mogelijk om heel precies onderzoek te doen naar de samenstelling van de ijle atmosfeer. De gevoelige instrumenten meten daarvoor het verdwijnen van extreem ultraviolette straling uit het zonlicht. Ook kan aan de donkere kant van de planeet goed de uitstoot van infrarode straling door het oppervlak worden gemeten.

Mariner 10 gaat door het gebied waar de Aarde wordt afgedekt door Mercurius (gezien vanaf het ruimtevaartuig). Dat wordt gebruikt om te zoeken naar een ionosfeer en om de straal van Mercurius te meten.

COPYRIGHT ZUTPHENSZONNESTELSEL © | ALL RIGHTS RESERVED | WEBSITE EN APP DOOR DAVID DE GROOT